Nowe zasady programu w Irlandii mają sprawić, że część z tych adresów szybciej zamieni się w realne, dostępne lokale socjalne. Rząd zapowiada także zmianę zasad kwalifikacji.
Dla wielu rodzin w Irlandii domy i mieszkania socjalne to temat bezpośrednio związany z codziennością, a dla reszty – pośrednio wpływający na rynek najmu i dostępność lokali.
Domy i mieszkania socjalne w Irlandii
W wielu irlandzkich miejscowościach można zauważyć paradoks: obok rosnących kolejek po domy i mieszkania stoją budynki, które od lat pozostają zamknięte i zaniedbane.
Rząd przekonuje, że da się odwrócić ten trend, ale kluczowe ma być nie tylko zwiększenie skali działań, lecz także zmiana sposobu, w jaki takie nieruchomości będą trafiały do remontu. Nowe zasady programu Buy and Renew mają sprawić, że część z tych pustych adresów szybciej zamieni się w realne, dostępne lokale.
Buy and Renew to program działający od 2016 roku, stworzony po to, by wykorzystywać istniejące zasoby: przejmować budynki, które długo stały puste albo popadały w ruinę, remontować je do wymaganych standardów i oddawać do użytku jako mieszkania socjalne. Rząd podaje, że dzięki tej inicjatywie udało się już przywrócić do użytkowania niemal 1 000 wcześniej niewykorzystywanych domów.
Teraz program zostaje rozszerzony, bo tempo odnowy ma wzrosnąć, a efektem ma być większa podaż domów i mieszkań socjalnych w całym kraju. Z perspektywy rynku to ważne, bo każdy dodatkowy lokal w systemie publicznym zmniejsza presję w najbardziej obciążonych miejscach, zwłaszcza tam, gdzie liczba dostępnych nieruchomości nie nadąża za potrzebami.
Rozszerzenie programu w Irlandii
Sedno ogłoszonych zmian to dopuszczenie wykonawców jako nowego „kanału realizacji”. Do tej pory program był dostępny głównie dla lokalnych władz oraz zatwierdzonych organizacji mieszkaniowych (AHB). To one mogły kupować lub przejmować nieruchomości i prowadzić remonty.
Po rozszerzeniu programu firmy budowlane będą mogły bezpośrednio nabywać i odnawiać pustostany oraz budynki w stanie skrajnego zaniedbania, a następnie przekazywać je do zasobu mieszkań socjalnych. W praktyce ma to odblokować większą liczbę ekip, skrócić kolejki remontowe i zwiększyć liczbę projektów realizowanych równolegle.
Ważny jest też mechanizm bezpieczeństwa dla systemu – zanim wykonawca rozpocznie prace, musi mieć zawarte porozumienie z samorządem lub AHB, że po zakończeniu remontu nieruchomość zostanie kupiona i przeznaczona na cele mieszkaniowe. To ma ograniczyć ryzyko sytuacji, w której remont rusza bez gwarancji finalnego przejęcia lokalu do zasobu socjalnego.
Nieruchomości w Irlandii
Rząd zapowiada także zmianę zasad kwalifikacji. Od teraz nieruchomość ma spełniać dwa warunki naraz: musi być długotrwale pusta i jednocześnie w stanie zaniedbania/ruiny. To celowe zawężenie programu do najbardziej problematycznych obiektów.
To ważne, bo nie każdy pusty dom jest takim samym problemem. Te w lepszym stanie często da się wyremontować dzięki innym programom i zachętom, więc prędzej czy później mogą wrócić na rynek.
Natomiast budynki najbardziej zniszczone zwykle „odstraszają” prywatnych właścicieli – nawet jeśli państwo oferuje dopłaty do remontu. Dlatego nowe zasady mają kierować program Buy and Renew właśnie na te najtrudniejsze przypadki, tam gdzie bez pomocy publicznej nic się nie zmienia.
Jeśli rozszerzenie programu faktycznie przyspieszy tempo remontów, efekty mogą być widoczne szybciej niż w przypadku dużych inwestycji budowlanych, które zwykle wymagają lat planowania.
Najważniejszy test tej zmiany będzie prosty: czy nowy model z udziałem wykonawców przełoży się na większą liczbę oddanych lokali i czy system umów z samorządami/AHB zadziała sprawnie, bez formalnych zatorów. Jeśli tak, Buy and Renew może stać się jednym z narzędzi, które realnie „odkorkują” część pustych adresów w Irlandii.
