Braki kadrowe w irlandzkich szkołach przestają być wyłącznie problemem rekrutacji – coraz większym wyzwaniem staje się zatrzymanie nauczycieli w zawodzie, a wśród głównych przyczyn wymienia się niepełne etaty, nadmiar biurokracji, mniej korzystne warunki finansowe i brak uznania doświadczenia zdobytego za granicą.
Irlandzki system edukacji mierzy się z coraz poważniejszym problemem kadrowym. Teachers’ Union of Ireland (TUI) ostrzega, że znalezienie nowych nauczycieli to dziś tylko jedna część problemu. Równie trudne staje się przekonanie osób już pracujących w szkołach, aby pozostały w zawodzie.
Szkoły w Irlandii
Związek apeluje do Departamentu Edukacji o pilne wprowadzenie rozwiązań, które poprawią warunki pracy, zwiększą stabilność zatrudnienia i ograniczą obciążenia administracyjne. Zdaniem TUI bez takich zmian problemy szkół mogą się pogłębiać, a ich konsekwencje najbardziej odczują uczniowie.
Jednym z najbardziej niepokojących sygnałów są warunki oferowane osobom rozpoczynającym pracę w szkołach drugiego stopnia. Według badania przeprowadzonego przez TUI zaledwie 35 proc. osób, które niedawno rozpoczęły karierę nauczycielską, otrzymało od początku kontrakt obejmujący pełną liczbę godzin.
Dla młodych nauczycieli oznacza to często brak stabilności finansowej i konieczność szukania dodatkowych godzin w innych szkołach albo rozważenia całkowitej zmiany zawodu. W sytuacji, gdy inne sektory gospodarki oferują bardziej przewidywalne warunki zatrudnienia, część nauczycieli decyduje się odejść z edukacji lub przenieść do innego kraju.
Problemy z rekrutacją i zatrzymaniem kadry zaczynają bezpośrednio wpływać na ofertę edukacyjną szkół. Z wcześniejszych danych TUI wynika, że jedna na pięć szkół była zmuszona zrezygnować z prowadzenia przynajmniej jednego przedmiotu z powodu problemów kadrowych.
Nauczyciele w Irlandii
Do przedmiotów szczególnie dotkniętych brakami nauczycieli należą między innymi: język irlandzki, matematyka i język francuski. W niektórych placówkach pojawia się również problem tzw. „out-of-field teaching”, czyli sytuacji, w której nauczyciel prowadzi zajęcia z przedmiotu, do którego nie posiada bezpośrednich kwalifikacji kierunkowych.
To rozwiązanie może pomóc szkole doraźnie wypełnić lukę w planie lekcji, ale jednocześnie pokazuje skalę trudności ze znalezieniem odpowiednio wykwalifikowanych pracowników.
TUI zwraca też uwagę na gwałtownie rosnącą liczbę obowiązków administracyjnych. W ankiecie przeprowadzonej wśród członków związku aż 92 proc. nauczycieli stwierdziło, że od początku ich kariery zwiększyła się ilość biurokracji i dokumentacji odciągającej ich od nauczania.
Taki sam odsetek respondentów uznał, że nadmiar nowych inicjatyw, programów i wymogów prowadzi do wypalenia zawodowego wśród nauczycieli i dyrektorów szkół.
Praca dla nauczyciela w Irlandii
Coraz większą część czasu pracy pochłaniają zadania niezwiązane bezpośrednio z prowadzeniem lekcji. Nowe procedury, raporty, programy i obowiązki organizacyjne sprawiają, że nauczyciele mają mniej czasu na przygotowanie zajęć i indywidualną pracę z uczniami. Zdaniem TUI nadmierna biurokracja staje się jednym z czynników skłaniających pracowników do odejścia z zawodu.
Kolejnym problemem jest sposób traktowania osób, które zdobywały doświadczenie zawodowe poza Irlandią. TUI domaga się pełnego uznawania stażu pracy nauczycieli wracających z zagranicy. Obecnie osoby, które pracowały w prywatnych szkołach poza Unią Europejską, mogą po powrocie zostać umieszczone na pierwszym szczeblu nauczycielskiej skali wynagrodzeń.
Oznacza to, że wieloletnie doświadczenie zdobyte za granicą nie zawsze przekłada się na wyższą pensję w Irlandii. Dla części nauczycieli powrót do Irlandii może więc oznaczać znaczące pogorszenie warunków finansowych. W rezultacie mogą zdecydować się na dalszą pracę za granicą albo po powrocie do kraju wybrać zatrudnienie poza systemem edukacji.
Dodatki finansowe
Związek nauczycieli apeluje również o przywrócenie dodatków finansowych, które zostały zlikwidowane w 2012 roku. Chodzi między innymi o dodatki dla nauczycieli:
- posiadających kwalifikacje z zakresu specjalnych potrzeb edukacyjnych (SEN)
- prowadzących zajęcia w języku irlandzkim
- pracujących w szkołach znajdujących się na wyspach
Według TUI likwidacja tych świadczeń dodatkowo utrudniła rekrutację i zatrzymanie kadry w placówkach, które już wcześniej miały problemy ze znalezieniem nauczycieli.
Dokładna liczba nieobsadzonych stanowisk w szkołach średnich nie jest jeszcze znana, ponieważ wiele placówek prowadzi kolejne rundy rekrutacji. Część szkół mogła zatrudnić nauczycieli już w czerwcu, jednak sytuacja często zmienia się jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego.
Kandydaci mogą otrzymać lepszą ofertę w innej placówce, znaleźć pracę bliżej miejsca zamieszkania albo całkowicie zrezygnować z przyjętego stanowiska. W rezultacie część wakatów ponownie trafia na rynek i bywa obsadzana dopiero w ostatnim tygodniu wakacji, a nawet po rozpoczęciu zajęć. Pełniejszy obraz sytuacji kadrowej ma być znany dopiero w połowie września.
TUI podkreśla, że rozwiązaniem problemu nie może być wyłącznie zwiększanie liczby osób rozpoczynających szkolenie nauczycielskie. Jeżeli nowe osoby wchodzące do zawodu otrzymują niepełne etaty, doświadczeni pedagodzy odchodzą do innych sektorów, a nauczyciele pracujący za granicą nie mają finansowych powodów, aby wracać do Irlandii, problemy kadrowe będą się utrzymywać.
Dla szkół oznacza to trudności w układaniu planów lekcji i utrzymaniu pełnej oferty przedmiotowej. Dla nauczycieli – większe obciążenie pracą. Natomiast dla uczniów może to oznaczać ograniczony dostęp do wybranych przedmiotów i częstsze zmiany kadrowe.
Przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego problem zatrzymania nauczycieli staje się więc jednym z najpoważniejszych wyzwań stojących przed irlandzkim systemem edukacji.
